Thị Trường Vốn Phân Hóa — Tài Sản Tỷ Phú Tăng Vọt Trong Khi Cổ Phiếu Bốc Hơi 5,4 Nghìn Tỷ Naira
Xu Hướng Một: Thị Trường Vốn Phân Hóa — Tài Sản Tỷ Phú Tăng Vọt Trong Khi Cổ Phiếu Bốc Hơi 5,4 Nghìn Tỷ Naira
Vào ngày 20 tháng 8, hai khối tài sản công nghiệp lớn nhất Nigeria đã đạt đến những đỉnh cao mới. Giá trị tài sản ròng của Aliko Dangote tăng lên 35,2 tỷ đô la Mỹ tính từ đầu năm, tương đương mức tăng 5,26 tỷ đô la Mỹ (+17,5%), trong khi Abdulsamad Rabiu có thêm 4,27 tỷ đô la Mỹ (+42,2%) để đạt 14,4 tỷ đô la Mỹ, theo Chỉ số Tỷ phú Bloomberg. Tổng cộng, tài sản của hai người đạt khoảng 49,6 tỷ đô la Mỹ. Cổ phiếu Dangote Cement tăng 69,8% từ đầu năm (YTD) để đóng cửa ở mức 1.034 Naira mỗi cổ phiếu vào ngày 19 tháng 8, và BUA Cement tăng 77% lên 316 Naira. Giá trị tài sản ròng của Femi Otedola cũng tiến gần mức 2 tỷ đô la Mỹ sau khi ghi nhận mức tăng 500 triệu đô la Mỹ từ đầu năm.
Cùng ngày, cổ phần trị giá 500 triệu đô la Mỹ tại Seplat của Tony Elumelu — được mua lại thông qua Heirs Holdings vào tháng 12 năm 2025 — đã vượt mốc 1 tỷ đô la Mỹ. Vốn hóa thị trường của Seplat đạt 5,24 tỷ đô la Mỹ, và cổ phiếu của công ty đã tăng hơn 90% trong năm 2026 từ mức giá khởi điểm là 5.809 Naira. Công ty báo cáo doanh thu nửa đầu năm 2026 (H1 2026) đạt 2,50 nghìn tỷ Naira, với lợi nhuận trước thuế tăng 74% lên 790,4 tỷ Naira. Sản lượng khai thác lợi ích làm việc trung bình của Seplat đạt 139.509 thùng dầu quy đổi mỗi ngày trong nửa đầu năm, với các tài sản ngoài khơi đóng góp hơn một nửa.
Nhưng bức tranh thị trường rộng lớn hơn lại kể một câu chuyện khác. Vào ngày 20 tháng 8, Chỉ số All-Share của Sở Giao dịch Chứng khoán Nigeria (NGX) giảm phiên thứ tám liên tiếp, giảm 0,30% xuống còn 240.037,80 điểm. Tổng mức thiệt hại qua tám ngày giao dịch lên tới khoảng 5,44 nghìn tỷ Naira (3,3 tỷ đô la Mỹ), với vốn hóa thị trường giảm từ 160,42 nghìn tỷ Naira xuống còn 154,98 nghìn tỷ Naira. Các cổ phiếu năng lượng dẫn đầu đà giảm: Chỉ số Dầu khí NGX giảm 2,49%, trong đó Aradel Holdings giảm 5,40%. Các cổ phiếu ngân hàng vốn hóa lớn cũng sụt giảm — UBA -2,17%, Zenith Bank -0,48%, GTCO -0,23%.
Vào ngày 21 tháng 8, PwC dự báo tăng trưởng GDP nửa cuối năm 2026 của Nigeria ở mức 4,2%, được thúc đẩy bởi sản lượng dầu duy trì ổn định (1,56 triệu thùng mỗi ngày vào tháng 6) và sự mở rộng phi dầu mỏ, nhưng cảnh báo rằng chi phí thực phẩm và năng lượng cao có thể làm xói mòn các thành quả cải cách. Công ty ghi nhận lạm phát chung đã hạ nhiệt nhẹ xuống còn 15,91% vào tháng 6, nhưng giá năng lượng tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước — dầu diesel +43,67%, dầu hỏa +34,12%, xăng động cơ (PMS) +23,69%. Nhập khẩu vốn đạt 10,37 tỷ đô la Mỹ trong quý 1, nhưng 95,1% là đầu tư danh mục ngắn hạn; đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chỉ chiếm 1,3% (135,1 triệu đô la Mỹ).
Vào ngày 18 tháng 8, Hải quan Apapa đã lập kỷ lục doanh thu trong một ngày mới là 28,1 tỷ Naira, vượt qua kỷ lục 20,1 tỷ Naira trước đó vào tháng 9 năm 2025. Đơn vị này từng ghi nhận doanh thu hàng tháng đạt 323 tỷ Naira vào tháng 7 năm 2026.
Dữ liệu xuất khẩu quý 1 năm 2026 từ BusinessDay cho thấy tổng xuất khẩu hàng hóa đạt 15,49 tỷ đô la Mỹ, tăng 11,3% so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu các sản phẩm xăng dầu tăng vọt 773% lên 2,37 tỷ đô la Mỹ, bù đắp cho sự sụt giảm 5,6% trong xuất khẩu dầu thô xuống còn 8,11 tỷ đô la Mỹ. Xuất khẩu phi dầu mỏ tăng 3,7% lên 2,49 tỷ đô la Mỹ.
Tại sao điều này quan trọng: Dữ liệu tiết lộ một nền kinh tế hai tốc độ — một nhóm nhỏ các tập đoàn giao dịch công khai đang thúc đẩy sự tập trung tài sản khổng lồ, trong khi thị trường rộng lớn hơn điều chỉnh và các hộ gia đình vẫn phải đối mặt với chi phí sinh hoạt cao. Sự thay đổi trong cơ cấu xuất khẩu hướng tới các sản phẩm tinh chế báo hiệu một sự thay đổi mang tính cấu trúc trong hồ sơ thương mại của Nigeria.
Xu Hướng Hai: Nỗ Lực Chủ Quyền Số của Nigeria — Từ Cáp Quang đến AI
Vào ngày 20 tháng 8, Liên minh châu Âu đã cam kết 820 triệu Euro để hỗ trợ hệ sinh thái số của Nigeria theo Gói Kỹ thuật số EU-Nigeria và Chiến lược Cổng Toàn cầu (2021-2027). Cam kết này được công bố tại hội thảo Khung Tiêu chuẩn Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia ở Abuja, nơi Bộ trưởng Bộ Truyền thông, Đổi mới và Kinh tế Số, Bosun Tijani, đã vạch ra chiến lược ba lớp: cơ sở hạ tầng (cáp quang, năng lượng, vệ tinh, trung tâm dữ liệu), chồng công nghệ (danh tính, hệ thống thanh toán) và đổi mới sáng tạo.
Sự kiện tương tự cũng xác nhận rằng dự án mạng lưới cáp quang toàn quốc dài 90.000 km của Nigeria — Dự án BRIDGE — sẽ bắt đầu triển khai vào tháng 10 năm 2026. Dự án sẽ mở rộng đường trục cáp quang của Nigeria từ khoảng 35.000 km lên khoảng 125.000 km, trở thành mạng lưới dài thứ hai hoặc thứ ba ở châu Phi. Nguồn tài trợ đã được đảm bảo: 500 triệu đô la Mỹ từ Ngân hàng Thế giới (tháng 10 năm 2025), 100 triệu đô la Mỹ từ Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu, khoản viện trợ không hoàn lại 22 triệu Euro từ EU, và 200 triệu đô la Mỹ từ Ngân hàng Phát triển châu Phi (tháng 4 năm 2026). Ông Tijani cũng cho biết chính phủ có kế hoạch triển khai gần 3.700 tháp viễn thông đến các cộng đồng hiện không có vùng phủ sóng — ước tính khoảng 20 triệu người.
Về chủ quyền dữ liệu, MTN Nigeria xác nhận vào ngày 21 tháng 8 rằng họ đang xây dựng cơ sở hạ tầng lưu trữ dữ liệu nội địa trước thời hạn ngày 1 tháng 1 năm 2027 của Ngân hàng Trung ương Nigeria (CBN) yêu cầu các tổ chức tài chính phải lưu trữ dữ liệu giao dịch trong phạm vi Nigeria. Giám đốc Kinh doanh Doanh nghiệp của MTN, Lynda Saint-Nwafor cho biết chỉ thị này sẽ cắt giảm ước tính khoảng 850 triệu đô la Mỹ hiện đang chảy ra nước ngoài hàng năm cho các dịch vụ đám mây nước ngoài. Hệ sinh thái tài chính của Nigeria xử lý hơn 14 tỷ giao dịch số mỗi năm.
Ở mặt trận AI, Cơ quan ICT của Bang Anambra đã triển khai một hệ thống AI được đào tạo nội địa để tự động hóa các hoạt động của chính phủ, sử dụng mô hình mã nguồn mở đã được sửa đổi cho các ứng dụng địa phương. Bang này đang khám phá việc triển khai AI cho việc thu ngân sách và quản trị nhà nước. Trong khi đó, OADC và Analytics Intelligence đã ký kết quan hệ đối tác để phát triển các giải pháp AI và đám mây có chủ quyền được lưu trữ trong các trung tâm dữ liệu địa phương, giữ dữ liệu nhạy cảm trong phạm vi quyền tài phán quốc gia.
Trong lĩnh vực fintech, Tập đoàn Ngân hàng Standard đang đàm phán để mua cổ phần trong OPay trước đợt chào bán công khai lần đầu (IPO) theo kế hoạch tại Mỹ của công ty thanh toán Nigeria này. OPay, được hậu thuẫn bởi SoftBank và Sequoia, đã xử lý giá trị giao dịch gộp 358 tỷ đô la Mỹ vào năm 2025 — nhiều hơn gấp đôi con số 166,2 tỷ đô la Mỹ năm 2024 — với số người dùng hoạt động hàng tháng tăng 57% lên 39,3 triệu. Đợt IPO, nhắm mục tiêu định giá 4 tỷ đô la Mỹ, đang được quản lý bởi Citi, Deutsche Bank và JPMorgan.
Tại sao điều này quan trọng: Bốn diễn biến riêng biệt — tài trợ của EU, triển khai cáp quang, nội địa hóa dữ liệu và AI địa phương — đang hội tụ vào một hướng duy nhất: Nigeria đang xây dựng cơ sở hạ tầng nền tảng cho một nền kinh tế số do trong nước kiểm soát, không phải theo kiểu rời rạc mà đồng thời trên nhiều lớp.
Xu Hướng Ba: Mùa Vận Động Tranh Cử 2027 Mở Màn — Trợ Cấp, Việc Làm và Hình Thái Của Cuộc Bầu Cử
Vào ngày 21 tháng 8, Đại hội Cấp tiến Toàn thể (APC) đã chính thức khởi động chiến dịch tranh cử tổng thống và Quốc hội tại Bang Adamawa, kêu gọi tái đắc cử cho Tổng thống Tinubu. Đảng đã công bố chiến lược vận động từng nhà.
Cùng ngày, ứng cử viên tổng thống của Đại hội Dân chủ Châu Phi (ADC), Atiku Abubakar đã công bố đề xuất cải cách trợ cấp xăng dầu của mình — một giải pháp thay thế hoàn toàn khác với chính sách xóa bỏ của ông Tinubu. Kế hoạch của Atiku sẽ thay thế trợ cấp nhập khẩu cũ bằng "trợ cấp sản xuất": dầu thô trong nước được cung cấp cho các nhà máy lọc dầu Nigeria với mức giá ưu đãi, tuân thủ các điều kiện nghiêm ngặt về tính minh bạch, xác minh công suất và cung ứng nội địa. "Khoản trợ cấp sẽ đi theo từng thùng dầu," ông nói. Kế hoạch bao gồm các điều khoản tự động hết hiệu lực theo luật định và sẽ ngăn chặn việc dầu thô được trợ cấp bị chuyển hướng ra thị trường nước ngoài. Ông Atiku trích dẫn các báo cáo tài chính đã được kiểm toán của Công ty Dầu khí Quốc gia Nigeria (NNPCL) cho thấy khoảng 4,84 nghìn tỷ Naira Chi phí An ninh Năng lượng vào năm 2023 và 7,13 nghìn tỷ Naira vào năm 2024, đặt câu hỏi liệu những con số đó có thực sự cấu thành một khoản trợ cấp ẩn hay không.
Cùng ngày, báo cáo của PwC lưu ý rằng 10,37 tỷ đô la Mỹ nhập khẩu vốn vào Nigeria trong quý 1 có 95,1% là đầu tư danh mục và chỉ 1,3% là FDI — một lời nhắc nhở rằng đầu tư tạo việc làm vẫn còn khan hiếm, điều này có khả năng sẽ trở thành một vấn đề trọng tâm của chiến dịch tranh cử.
Trong một diễn biến riêng biệt, Cơ quan Quản lý Hàng không Liên bang Nigeria (FAAN) đã đình chỉ hoạt động đón khách của Uber và Bolt tại các sân bay Lagos và Abuja, yêu cầu các nhà vận hành sử dụng nền tảng ACHRAMS mới của mình. Các bên liên quan chỉ trích động thái này là phản cạnh tranh, với khả năng Ủy ban Cạnh tranh và Bảo vệ Người tiêu dùng Liên bang sẽ vào cuộc. Tranh chấp này chạm đến một câu hỏi pháp lý rộng lớn hơn: làm thế nào để cân bằng giữa an toàn và giám sát mà không làm tăng chi phí vận tải cho người dân — một chủ đề nhạy cảm trong năm bầu cử.
Ủy ban Oshiomhole vào ngày 21 tháng 8 đã khuyến nghị trả lại bảo tàng Nghệ thuật Tây Phi Hiện đại (MOWAA) ở Benin cho Vua của Vương quốc Benin (Oba of Benin Palace) quản lý, với lý do chi tiêu 3,8 tỷ Naira của chính quyền bang và nhiều lần thay đổi tên đã "biến" cơ sở này thành một mối quan tâm tư nhân. Bảo tàng đã nhận được 18 triệu đô la Mỹ tiền quyên góp bao gồm 4 triệu Euro từ Đức và 1,5 triệu đô la Mỹ từ Leventis.
Xu Hướng Bốn: Những Thách Thức Khu Vực — Sập Mỏ, Ebola, Cấm Đồng và Trục Xuất Khỏi Mỹ
Vào ngày 18 tháng 8, một vụ sập mỏ vàng ở Zamboye, Cộng hòa Trung Phi, đã khiến ít nhất 100 người thiệt mạng. Chính phủ đã đóng cửa địa điểm này. Vụ việc làm nổi bật những thất bại an toàn dai dẳng trong khai thác mỏ thủ công trên khắp châu Phi.
Đợt bùng phát Ebola của Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) tiếp tục gia tăng. Vào ngày 21 tháng 8, Liên Hợp Quốc cảnh báo đợt bùng phát đang "lan nhanh hơn và rộng hơn" khi số người chết vượt quá 2.500. Xung đột, thiếu hụt tài trợ và các cuộc tấn công vào các cơ sở y tế đã cản trở các nỗ lực ngăn chặn.
Lệnh cấm xuất khẩu đồng của DRC — được thiết kế để buộc phải chế biến tại địa phương và thu về nhiều giá trị hơn từ tài nguyên khoáng sản của đất nước — phải đối mặt với một trở ngại lớn: thâm hụt điện 2000 MW. Landry Djimpe của Innogence Consulting lưu ý rằng DRC thiếu cơ sở hạ tầng để hỗ trợ việc mở rộng năng lực nấu chảy và tinh luyện, đặt ra câu hỏi liệu chính sách này có thể đạt được "chủ quyền khoáng sản" như dự định hay không nếu không có đầu tư đồng thời vào phát điện.
Vào ngày 21 tháng 8, 20 người di cư đầu tiên bị trục xuất khỏi Hoa Kỳ đã đến Liberia theo một thỏa thuận với nước thứ ba gây tranh cãi. Liberia dự kiến sẽ tiếp nhận tới 1.200 người theo thỏa thuận này, mà các luật sư nhập cư cho rằng có thể bỏ qua các biện pháp bảo vệ thông thường dành cho người xin tị nạn. Bộ trưởng Tư pháp Natu Oswald Tweh cho biết những người bị trục xuất có thể nộp đơn xin tị nạn tại Liberia hoặc rời khỏi đất nước. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ từ chối cung cấp chi tiết về thỏa thuận. Những người ủng hộ cho biết có khoảng 11 thỏa thuận tương tự liên quan đến các nước châu Phi.