Đăng bởi Dogpay ·
Sàn Giao dịch Chứng khoán Nigeria (NGX) Vượt Mốc 160 Nghìn Tỷ Naira Khi Bùng Nổ Lọc Dầu Gặp Gỡ Cải Tổ Ngành Điện
Các thị trường vốn, doanh số ngoại hối và thặng dư thương mại của Nigeria đều tăng cao hơn trong tuần này ngay cả khi các cơ quan quản lý siết chặt kiểm soát đối với một nhà phân phối điện đang gặp khó khăn và thắt chặt nguồn cung nợ chính phủ. Chu kỳ bầu cử năm 2027 trở nên gay gắt hơn, với việc Liên minh Châu Âu (EU) xác nhận sẽ cử một phái đoàn quan sát và các nhân vật tôn giáo và chính trị buộc tội lẫn nhau, trong khi các điểm nóng khu vực nổi lên liên quan đến an ninh Sahel, thương mại hành tây và các ca tử vong trong khai thác mỏ ở Nam Phi.
Xu hướng thứ nhất: Động cơ tài khóa của Nigeria tăng tốc, nhưng đòn bẩy đằng sau nó cũng sâu hơn
Thị trường chứng khoán Nigeria đã vượt qua mốc 160 nghìn tỷ Naira vào tuần lễ ngày 10 tháng 8. Vốn hóa thị trường đóng cửa ở mức 160,42 nghìn tỷ Naira, tăng 1,91 nghìn tỷ Naira hay 1,2 phần trăm, sau khi Airtel Africa tăng 8,59 phần trăm để trở thành cổ phiếu có vốn hóa lớn nhất trên Sàn Giao dịch Chứng khoán Nigeria (NGX) ở mức 23,7 nghìn tỷ Naira. Chỉ số All-Share đóng cửa ở mức 248.529,75 điểm, nâng mức lợi nhuận từ đầu năm đến nay lên 59,71 phần trăm. Đợt tăng giá trong một ngày của Airtel đã nâng giá trị thị trường của hãng này lên vị trí dẫn đầu sàn giao dịch.
Hoạt động ngoại hối đang diễn ra ở mức cao. Trong tuần kết thúc vào ngày 7 tháng 8, tổng doanh số ngoại hối đạt 3,73 tỷ Đô la Mỹ, tăng 117 phần trăm so với 1,72 tỷ Đô la Mỹ của tuần trước đó, với các giao dịch giao ngay chiếm 99,33 phần trăm hoạt động, theo FMDQ. Con số này nằm dưới mức kỷ lục 4,375 tỷ Đô la Mỹ vào cuối tháng 7 nhưng cao hơn phạm vi 2–3 tỷ Đô la Mỹ vốn là đặc trưng của hầu hết tháng 7. Doanh số ngoại hối lũy kế từ tháng 3 đến tháng 6 năm 2026 đã vượt qua 46 tỷ Đô la Mỹ.
Các tài khoản đối ngoại được củng cố nhờ vào nhập khẩu thấp hơn. Thặng dư thương mại đã tăng 32,06 phần trăm so với tháng trước lên 3,46 tỷ Đô la Mỹ vào tháng 4 năm 2026, khi hóa đơn nhập khẩu giảm 18,70 phần trăm xuống còn 3,13 tỷ Đô la Mỹ trong khi xuất khẩu tăng nhẹ 1,85 phần trăm lên 6,59 tỷ Đô la Mỹ, Ngân hàng Trung ương Nigeria (CBN) cho biết trong Báo cáo Kinh tế tháng 4 của mình. Xuất khẩu dầu mỏ chiếm 85,41 phần trăm doanh thu xuất khẩu; xuất khẩu phi dầu mỏ tăng lên 0,96 tỷ Đô la Mỹ nhờ thu nhập từ hạt điều và phân bón tăng. Việc giảm nhập khẩu một phần do hoạt động lọc dầu trong nước gia tăng, với lượng nhập khẩu dầu giảm xuống còn 0,57 tỷ Đô la Mỹ từ 1,05 tỷ Đô la Mỹ.
Hải quan đã thu được 4,03 nghìn tỷ Naira trong nửa đầu năm 2026, vượt mục tiêu ngân sách giữa năm. Cơ cấu doanh thu liên bang đang thay đổi: Lagos trở thành địa phương có thu nhập cao nhất từ Tài khoản Liên bang trong nửa đầu năm 2026 với 365,78 tỷ Naira, tăng 54,39 phần trăm so với cùng kỳ năm trước và chiếm 16,96 phần trăm tổng số giải ngân ròng cho tiểu bang, được thúc đẩy gần như hoàn toàn bởi thuế giá trị gia tăng (VAT) (344,06 tỷ Naira) thay vì dẫn xuất từ dầu mỏ. Tổng giải ngân ròng từ Ủy ban Phân bổ Tài khoản Liên bang (FAAC) cho các tiểu bang đã tăng 25,77 phần trăm so với cùng kỳ năm trước lên 4,54 nghìn tỷ Naira.
Sự tập trung thu nhập đó mang theo một bóng đen nợ nần. Ba đơn vị vay nợ dưới quốc gia lớn nhất — Lagos (1,21 nghìn tỷ Naira), Lãnh thổ Thủ đô Liên bang (389,88 tỷ Naira) và Rivers (362,43 tỷ Naira) — chiếm 43,27 phần trăm trong tổng số nợ trong nước 4,52 nghìn tỷ Naira của các tiểu bang vào cuối tháng 3 năm 2026, theo Văn phòng Quản lý Nợ (DMO). Nợ của Lagos giảm nhẹ từ 1,22 nghìn tỷ Naira vào tháng 12 năm 2025, trong khi nợ của Lãnh thổ Thủ đô Liên bang tăng hơn gấp đôi từ 188,86 tỷ Naira.
Ngân hàng Trung ương đã quay trở lại thị trường sơ cấp vào ngày 12 tháng 8 với một cuộc đấu giá Tín phiếu Kho bạc trị giá 700 tỷ Naira — kỳ hạn 91 ngày, 182 ngày và 364 ngày, với 71,4 phần trăm là kỳ hạn 364 ngày — một tuần sau khi hủy một cuộc đấu giá có quy mô tương tự vào ngày 5 tháng 8. Động thái này diễn ra sau khi hấp thụ 4,69 nghìn tỷ Naira thông qua tín phiếu Hoạt động Thị trường Mở (OMO) vào ngày 3–4 tháng 8 và 7,18 nghìn tỷ Naira đã được rút về trong tháng 7; ước tính có khoảng 1,58 nghìn tỷ Naira tín phiếu OMO đáo hạn trong tuần này sẽ giải phóng thanh khoản cho đợt bán này. Trên thị trường vàng, vàng nguyên chất ở Lagos, Kano và Abuja được báo giá gần 220.000 Naira mỗi gram, với các đại lý cộng thêm 5–10 phần trăm chênh lệch giá địa phương so với giá giao ngay, khi các nhà giao dịch chờ đợi dữ liệu Chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) của Mỹ có thể làm thay đổi kỳ vọng về đồng Đô la và lãi suất.
Xu hướng thứ hai: Năng lực lọc dầu định hình lại nền kinh tế dầu mỏ — và điện lực thắt chặt hơn
Nghĩa vụ Cung cấp Dầu thô Trong nước theo Đạo luật Công nghiệp Dầu khí đã được cải thiện lên tỷ lệ thực hiện 97,4 phần trăm trong Quý 2 năm 2026, với các nhà máy lọc dầu trong nước nhận 53,7 triệu thùng, tăng từ 55,1 triệu thùng được phân bổ nhưng 69,3 triệu thùng được chào bán. Nhà máy Lọc dầu Dangote đã hấp thụ 52,6 triệu thùng — khoảng 98 phần trăm tổng lượng dầu thô cung cấp cho các nhà máy lọc dầu trong nước, so với yêu cầu đã nêu là 63 triệu thùng. Các nhà sản xuất đã chào cho Dangote 68,1 triệu thùng, trong đó hãng này đã chấp nhận khoảng 77 phần trăm. Khoảng 15,6 triệu thùng trong số được chào đã không được sử dụng.
Về phía nhà nước trong lĩnh vực này, Chủ tịch PENGASSAN Festus Osifo cho biết các nhà máy lọc dầu công của Nigeria — Port Harcourt và Warri — đã khởi động lại sau khi phục hồi nhưng sau đó đã bị đóng cửa vì hoạt động thua lỗ tài chính, chứ không phải vì chúng không hoạt động; giá trị sản phẩm không biện minh được cho chi phí dầu thô. Ông Osifo ủng hộ đề xuất hợp tác cổ phần giữa Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Nigeria (NNPC) với một công ty Trung Quốc và ủng hộ mô hình mà các nhà đầu tư tư nhân nắm giữ tới 51 phần trăm, theo cấu trúc của Công ty Khí đốt Tự nhiên Hóa lỏng Nigeria (NLNG). Ông cũng cho biết tranh chấp giữa PENGASSAN và Tập đoàn Dangote đã được giải quyết, với khoảng 600 công nhân bị sa thải đã được triệu hồi trở lại.
Mảng phân phối điện đang được tái cấu trúc theo quy định. Ủy ban Điều tiết Điện lực Nigeria (NERC) đã tiếp quản Công ty Phân phối Điện Kaduna (KAEDC) vào ngày 10 tháng 8, giải thể hội đồng quản trị vì các nghĩa vụ thị trường lũy kế lên tới 456,5 tỷ Naira tính đến ngày 31 tháng 5 năm 2026 — 415,5 tỷ Naira nợ Công ty Mua bán Điện Nigeria (NBET) và 41 tỷ Naira nợ Nhà điều hành Hệ thống Độc lập Nigeria (NISO), cộng với 14,26 tỷ Naira các nghĩa vụ khác. Kể từ khi ASI Engineering tiếp quản với tư cách là nhà đầu tư cốt lõi vào tháng 6 năm 2024, công ty này đã tích lũy thêm 118,6 tỷ Naira nợ thị trường. KAEDC chỉ thanh toán 41,93 phần trăm hóa đơn thị trường đã điều chỉnh trong kỳ kết thúc vào ngày 31 tháng 12 năm 2025, và ghi nhận tổn thất Tổng hợp Kỹ thuật, Thương mại và Thu tiền (ATC&C) ở mức 71,88 phần trăm, chỉ chiếm 28,2 phần trăm lượng điện mà họ nhận được. NERC sẽ bổ nhiệm các giám đốc đặc biệt, giữ lại Giám đốc Điều hành làm quản trị viên trong sáu tháng, và tiến hành một quy trình có giám sát để tìm nhà đầu tư cốt lõi thay thế trong vòng 12 tháng.
Các nhà vận hành năng lượng đang định vị cho dài hạn. Chevron Nigeria, tại Hội nghị và Triển lãm Quốc tế Nigeria lần thứ 49 (NAICE) ở Lagos, đã kêu gọi sự hợp tác giữa chính phủ, cơ quan quản lý và ngành công nghiệp, và chỉ ra rằng đầu tư liên tục, sự chắc chắn về chính sách dài hạn, năng lực địa phương và quan hệ đối tác là những trụ cột của một ngành có khả năng phục hồi; sự hiện diện của họ tại Nigeria kéo dài hơn sáu thập kỷ. Tập đoàn TMDK đã kỷ niệm 25 năm với cam kết tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng năng lượng và chế biến nông-công nghiệp, bao gồm Công viên Nông nghiệp Kaduna, nơi chế biến ngô và đậu tương thành bột ngô, dầu ăn và thức ăn chăn nuôi.
Xu hướng thứ ba: Chu kỳ bầu cử 2027 trở nên ồn ào và gây tranh cãi hơn
Liên minh Châu Âu xác nhận sẽ triển khai một Phái đoàn Chuyên gia Bầu cử gồm hai đến bốn chuyên gia độc lập cho cuộc tổng tuyển cử năm 2027 của Nigeria. Đại sứ Gautier Mignot cho biết trong một tuyên bố hôm thứ Hai rằng Ủy ban Bầu cử Độc lập Quốc gia (INEC) đã mời Liên minh Châu Âu (EU) vào ngày 17 tháng 4 và Liên minh Châu Âu (EU) đã trả lời vào ngày 28 tháng 7 xác nhận tham gia; phái đoàn sẽ đánh giá sự tuân thủ của Nigeria đối với các nghĩa vụ bầu cử quốc tế và khu vực và đưa ra một báo cáo với các khuyến nghị.
Hùng biện chính trị trở nên sắc bén hơn. Cựu Thư ký Chính phủ Liên bang Babachir Lawal, trong một bài đăng trên Facebook, đã bác bỏ việc ứng cử tổng thống của Atiku Abubakar từ Liên minh Dân chủ Hành động (ADC) như một "sản phẩm giá rẻ của TEMU" và cáo buộc đảng này đã thay thế người chiến thắng trong cuộc bầu cử sơ bộ thống đốc bang Adamawa, nói rằng ông sẽ phản đối vấn đề này tại tòa án. Các nhân vật tôn giáo đã lên tiếng về chiến dịch tranh cử: Sheikh Sani Yahaya Jingir bảo vệ tấm vé toàn Hồi giáo của Đại hội Toàn thể Tiến bộ (APC), một lập trường đã vấp phải sự chỉ trích từ các nhà lãnh đạo Cơ đốc giáo và khiến Gumi kêu gọi không đưa tôn giáo vào "chính trị bẩn thỉu", và Tổ chức Jama'atu Nasril Islam (JNI) bang Plateau phải tách mình khỏi những bình luận được cho là của họ. Tiểu vương quốc Kano và các học giả Hồi giáo, tại một lễ tốt nghiệp Qur'anic, đã kêu gọi cầu nguyện toàn quốc cho một cuộc bầu cử năm 2027 hòa bình và đáng tin cậy.
Chiến dịch tranh cử diễn ra trong bối cảnh các cáo buộc làm dấy lên lo ngại về an ninh. Một đại tá quân đội, Mohammed Ma'aji, cho biết trong hồ sơ tòa án mới rằng vai trò bị cáo buộc của ông trong một âm mưu lật đổ Tổng thống Tinubu xuất phát từ sự thất vọng về quản trị, phúc lợi và mức sống, xin lỗi và kêu gọi khoan hồng; Bộ Tổng Tham mưu Quốc phòng cho biết họ sẽ không phản ứng trong khi vụ việc đang được xét xử. Một cách riêng biệt, Liên minh các Quốc gia Sahel (Burkina Faso, Mali, Niger) đã triệu tập đại biện lâm thời của Nigeria tại Ouagadougou để phản đối phát biểu ngày 30 tháng 7 của ông Tinubu đổ lỗi cho sự bất ổn của Sahel đã làm trầm trọng thêm an ninh của Nigeria; ngoại trưởng Burkina Faso gọi đánh giá này là không chính xác, nói rằng bốn quốc gia "đối mặt với cùng một kẻ thù." Liên minh các Quốc gia Sahel (AES) đã quay sang Nga kể từ khi rời khỏi Cộng đồng Kinh tế Tây Phi (ECOWAS).
Quản trị và lối sống cũng trở thành "miếng mồi" cho chiến dịch tranh cử. Chủ tịch Cơ quan Thuế Nigeria, ông Zacch Adedeji đã bảo vệ ông Tinubu trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình, tuyên bố rằng Tổng thống đi bộ từ nhà đến văn phòng, ăn một lần mỗi ngày và đã không đi nước ngoài trong ba tháng — những phát ngôn được đưa ra trong bối cảnh tranh luận về chi phí quản trị nhà nước giữa lúc chi phí sinh hoạt gia tăng.
Xu hướng thứ tư: Kinh tế số tăng vọt trong khi tín dụng thắt chặt — và chi phí con người của an ninh vẫn dai dẳng
Việc sử dụng dữ liệu di động ở Nigeria đã đạt mức kỷ lục hàng tháng là 1,5 triệu terabyte vào tháng 5, theo dữ liệu của Ủy ban Truyền thông Nigeria (NCC), với 54,30 phần trăm kết nối trên 4G và 5G ở mức 4,49 phần trăm, và số thuê bao di động đang hoạt động tăng lên 157 triệu từ 154,3 triệu vào tháng 4. MTN, nhân dịp kỷ niệm 25 năm tại Nigeria, cho biết họ đã đầu tư hơn 1,6 nghìn tỷ Naira trong 18 tháng qua vào việc mở rộng mạng lưới; Giám đốc Tài chính (CFO) của họ cho biết chi tiêu vốn (capex) đã tăng 92,8 phần trăm so với cùng kỳ năm trước trong Quý 1 năm 2026, với capex năm 2025 vào khoảng 1 nghìn tỷ Naira. MTN cho biết họ sẽ không đầu tư trực tiếp vào thiết bị 5G, mà thích hợp tác với các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) về sản xuất thiết bị giá cả phải chăng.
Thị trường tín dụng tiêu dùng đang thu hẹp song song. Dư nợ tín dụng tiêu dùng giảm 19,89 phần trăm xuống còn 3,783 nghìn tỷ Naira vào năm 2025, đây là lần giảm đầu tiên kể từ tháng 12 năm 2019, theo Ngân hàng Trung ương Nigeria (CBN), với các khoản vay cá nhân giảm mạnh trong khi các khoản vay bán lẻ tăng 63,77 phần trăm lên 1,935 nghìn tỷ Naira — lần đầu tiên vượt qua các khoản vay cá nhân. Các nhà phân tích viện dẫn lãi suất cao (lãi suất vay cá nhân khoảng 35 phần trăm), hoạt động cho vay ngại rủi ro và văn hóa tín dụng yếu kém; ông Muda Yusuf từ Trung tâm Thúc đẩy Doanh nghiệp Tư nhân (CPPE) cho biết cho vay tiêu dùng chỉ chiếm chưa đến hai phần trăm tổng tín dụng ngân hàng. Ngân hàng UBA và Mikano Motors đã ra mắt một chương trình tài trợ mua ô tô vào thứ Ba với khoản trả trước 30 phần trăm, tài trợ 70 phần trăm còn lại trong 36 tháng với lãi suất 23 phần trăm, bao gồm cả cho khách hàng tự kinh doanh. Tại địa phương, Chery, được phân phối bởi Carloha Nigeria, đã lọt vào top 10 nhà sản xuất ô tô toàn cầu, xếp thứ chín với 4,1 phần trăm thị phần và vượt qua 20 triệu doanh số cộng dồn; hãng đã xuất khẩu hơn 202.500 xe trong tháng 7, là nhà sản xuất Trung Quốc đầu tiên vượt 200.000 xe xuất khẩu hàng tháng.
Chi phí khu vực và con người đã được nhìn thấy ở những nơi khác. Tại Nam Phi, một vụ sập đá tại một mỏ đã ngừng hoạt động gần Rustenburg đã giết chết 14 thợ mỏ bất hợp pháp, chủ yếu đến từ Lesotho, với tám người nhập viện và không rõ số lượng có thể vẫn bị mắc kẹt; hàng nghìn "zama zamas" làm việc tại các hầm mỏ bỏ hoang trên khắp đất nước. Tại Cúp bóng đá nữ châu Phi, Cameroon đã chấm dứt chuỗi trận thắng của đương kim vô địch Nigeria với chiến thắng 1-0 và Malawi đã gây sốc khi đánh bại Ghana 2-1, với cả bốn đội vào bán kết — Algeria, Morocco, Cameroon, Malawi — đều giành quyền tham dự World Cup nữ 2027. Ông trùm truyền thông Nigeria Mo Abudu đã công bố EbonyLife Place London, khai trương vào tháng 10 với tư cách là trung tâm điện ảnh đầu tiên của Vương quốc Anh dành riêng cho phim châu Phi và da màu.
Về an ninh trong nước, quân đội và Cơ quan An ninh Nhà nước (DSS) đã bắt giữ một chỉ huy băng đảng bắt cóc bị truy nã ở Enugu, thu giữ bốn khẩu súng trường AK-47 và 133 viên đạn; binh lính đã đẩy lùi một cuộc tấn công của Nhà nước Hồi giáo Tây Phi (ISWAP) vào một căn cứ tác chiến tiền phương ở Gajiram, Borno; và cảnh sát đã giải cứu 15 hành khách bị bắt cóc dọc theo xa lộ Itobe–Anyigba ở Kogi, với một dân quân tự vệ thiệt mạng trong cuộc đấu súng. Một sáng kiến của Cơ quan Quốc gia về Phòng chống Buôn bán Người (NAPTIP)-Liên minh Châu Âu (EU)-Viện Quốc tế về Dân chủ và Hỗ trợ Bầu cử (International IDEA) đã ra mắt Đoàn Truyền thông để đào tạo các nhà báo đưa tin về bạo lực tình dục và trên cơ sở giới, sau khi một báo cáo cho thấy 21 phần trăm phụ nữ Nigeria từ 15–49 tuổi đã từng bị bạo lực thể xác hoặc tình dục. Một cô gái 19 tuổi từ Delta, bị buôn bán vào mại dâm ở Abidjan và được giải cứu sau một video lan truyền, đã trở về nhà với sự hỗ trợ để trở lại trường học và theo đuổi ngành điều dưỡng.
[Nguồn] Bản tóm tắt này dựa trên các báo cáo của THISDAY, Nairametrics, Vanguard, BusinessDay, Daily Trust, Premium Times, Africanews, và BBC Afrique được công bố từ ngày 6–11 tháng 8 năm 2026.