Nhà máy lọc dầu Dangote đẩy mạnh xuất khẩu nhiên liệu của Nigeria sang châu Âu tăng 767%
Một: Năng lực lọc dầu của Nigeria định hình lại thương mại năng lượng lục địa
Ngày 24 tháng 8, Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ đã công bố một phân tích dựa trên dữ liệu vận chuyển của Vortexa cho thấy xuất khẩu sản phẩm dầu mỏ tinh chế bằng đường biển của Nigeria sang châu Âu đạt 130.000 thùng mỗi ngày trong Quý 2 năm 2026 — tăng 767% so với mức 15.000 thùng/ngày vào năm 2023. Nhà máy lọc dầu Dangote, hiện đang hoạt động với công suất chưng cất dầu thô 700.000 thùng/ngày sau đợt bảo dưỡng hoàn thành vào tháng 2 năm 2026, là động lực cốt lõi. Các lô hàng xăng dầu nội địa Nigeria cũng tăng lên 211.000 thùng/ngày (tăng từ 33.000 thùng/ngày vào năm 2023), trong khi nhập khẩu đường biển giảm từ gần 400.000 thùng/ngày xuống dưới 130.000 thùng/ngày.
Tăng trưởng xuất khẩu trải dài trên nhiều lục địa: Châu Âu nhận 130.000 thùng/ngày, các thị trường châu Phi nhận 120.000 thùng/ngày, và Châu Á/Châu Đại Dương hấp thụ khoảng 110.000 thùng/ngày. Dangote không dừng lại ở mức 700.000 thùng/ngày — công ty có kế hoạch bổ sung thêm một tổ máy chưng cất dầu thô thứ hai công suất 750.000 thùng/ngày vào năm 2028, nhắm tới tổng công suất 1,45 triệu thùng/ngày. Nhà máy lọc dầu này đã đảm bảo được chương trình bảo lãnh phát hành trị giá 1 tỷ USD cho đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trên thị trường chứng khoán Nigeria dự kiến vào tháng 10. Một cách riêng rẽ, Dangote đang lên kế hoạch xây dựng một nhà máy lọc dầu trị giá 17 tỷ USD tại Lamu, Kenya, với đề nghị các chính phủ Đông Phi nắm giữ tổng cộng 30% cổ phần.
Ngày 26 tháng 8, Cơ quan Quản lý và Điều tiết Hạ nguồn và Trung nguồn Dầu khí Nigeria (NMDPRA) báo cáo rằng nhập khẩu dầu thô của các nhà máy lọc dầu trong nước đã tăng 151,5% lên 513 triệu thùng vào tháng 7, tăng từ 204 triệu thùng của tháng trước đó. Cùng ngày, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Nigeria (NNPC) và các đối tác đã ký thỏa thuận cho dự án nước sâu Bonga South-West/Aparo, dự kiến thu hút 21 tỷ USD đầu tư.
Trong bối cảnh năng lực nội địa gia tăng này, Dangote đã tăng giá xăng tại cổng xuất lên 1.200 Naira mỗi lít vào ngày 26 tháng 8, tăng từ 1.185 Naira. Mức tăng 15 Naira diễn ra chỉ vài ngày sau lần tăng trước đó từ 1.165 Naira vào ngày 21 tháng 8. Các chỉ số dầu thô quốc tế đang giảm vào thời điểm đó — WTI giao dịch ở mức 82,13 USD/thùng (giảm 3,39%), Brent ở mức 88,37 USD (giảm 4,12%), Murban ở mức 92,71 USD (giảm 8,61%). Dự kiến mức tăng này sẽ đẩy giá bơm lẻ trung bình lên 1.250 Naira mỗi lít sau khi cộng thêm chi phí vận chuyển và hạ nguồn.
Sản lượng dầu thô của Nigeria đạt 1,73 triệu thùng/ngày vào tháng 7 năm 2026, theo Sở Thuế Nigeria (NRS), tăng từ mức 1,2-1,3 triệu thùng/ngày vào năm 2023. Quốc gia này đã chuyển từ một nước nhập khẩu ròng thành một nước xuất khẩu ròng các sản phẩm dầu mỏ.
Hai: Các chỉ số vĩ mô báo hiệu sự ổn định, IMF thúc đẩy cải cách sâu rộng hơn
Thị trường ngoại hối (FX) Nigeria ghi nhận doanh thu giao dịch hàng tuần mạnh nhất năm 2026 trong tuần kết thúc ngày 21 tháng 8, đạt 5,06 tỷ USD — tăng vọt 146,12% so với mức 2,05 tỷ USD của tuần trước đó, theo dữ liệu từ Sở Giao dịch Tài chính OTC Nigeria (FMDQ). Giao dịch FX Spot chiếm ưu thế với 5,01 tỷ USD (99,03% doanh thu), tăng 155% so với tuần trước. Mức cao trước đó của năm 2026 là 4,375 tỷ USD vào cuối tháng 7. Với tỷ giá hối đoái trung bình 1.346,50 Naira/USD, giao dịch trong tuần tương đương khoảng 6,81 nghìn tỷ Naira. Các nhà phân tích tại Wyoming Capital Partners cho rằng sự gia tăng này là do dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài, đồng thời lưu ý Ngân hàng Trung ương Nigeria (CBN) có thể đã can thiệp để ngăn chặn sự tăng giá không bền vững của đồng Naira.
Ngày 26 tháng 8, CBN báo cáo đã huy động được 14,5 nghìn tỷ Naira thông qua Tín phiếu Kho bạc trong bảy tháng đầu năm 2026 — tăng 61% so với mức 8,99 nghìn tỷ Naira huy động được trong cùng kỳ năm 2025. Tổng số đăng ký mua đạt 36,21 nghìn tỷ Naira (tăng 46,7% so với cùng kỳ năm ngoái), với tín phiếu kỳ hạn 364 ngày chiếm ưu thế do các nhà đầu tư tìm kiếm lợi suất chắc chắn trong môi trường lãi suất cao. Lãi suất trúng thầu của tín phiếu kỳ hạn 364 ngày đứng ở mức 17,35% vào tháng 7, tăng từ 15,8% vào tháng 1. Lạm phát đã hạ nhiệt xuống còn 15,06% vào tháng 2 năm 2026.
Sở Thuế Nigeria báo cáo vào ngày 26 tháng 8 rằng thu thuế đã tăng hơn gấp đôi từ 12,3 nghìn tỷ Naira vào năm 2023 lên 27,1 nghìn tỷ Naira tính đến tháng 7 năm 2026 — tăng 113%. NRS cho rằng sự tăng trưởng này là nhờ số hóa hệ thống thuế, bốn đạo luật cải cách thuế mới được ban hành vào tháng 1 năm 2026, và một sắc lệnh hành pháp nhằm bịt các lỗ hổng. Dự trữ ngoại hối tăng từ 3,99 tỷ USD (không hạn chế) vào năm 2023 lên 51,9 tỷ USD vào tháng 7 năm 2026, mức cao nhất trong 17 năm. Cán cân thanh toán chuyển từ mức thâm hụt 3,34 tỷ USD sang thặng dư 2,38 tỷ USD trong Quý 1 năm 2026. Vốn hóa thị trường của Sở Giao dịch Chứng khoán Nigeria (NGX) tăng từ 30,36 nghìn tỷ Naira năm 2023 lên 161 nghìn tỷ Naira.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), trong đánh giá mới nhất được công bố ngày 26 tháng 8, đã thúc giục Nigeria và bảy nền kinh tế châu Phi lớn khác đào sâu cải cách tài khóa, tiền tệ và quản trị. Riêng đối với Nigeria, Quỹ kêu gọi cải thiện chính sách thuế, quản lý nguồn thu, quản lý tài chính công, hiệu quả chi tiêu, cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ, minh bạch tài khóa và các thông lệ chống tham nhũng. Lãi suất chuẩn của CBN đạt 27,5% vào cuối năm 2024 trước khi bắt đầu giai đoạn nới lỏng dần dần; Tỷ lệ Dự trữ Bắt buộc đã được nâng từ 32,5% lên 50% trong chu kỳ thắt chặt.
Ba: Khủng hoảng an ninh và những luồng gió chính trị trước thềm năm 2027
Ngày 22 tháng 8, những kẻ khủng bố đã bắt cóc hàng chục tín đồ trong buổi cầu nguyện Juma'at trưa thứ Sáu từ bốn nhà thờ Hồi giáo tại các cộng đồng Dekara, Kpenya, Sabon-Gida và Gidan-Zana thuộc khu vực chính quyền địa phương Borgu, Bang Niger. Tổng thống Tinubu vào ngày 26 tháng 8 đã ra lệnh cho Lực lượng Vũ trang, Cảnh sát, Cục An ninh Quốc gia (DSS) và các cơ quan tình báo tiến hành một chiến dịch giải cứu phối hợp, chỉ đạo các Tham mưu trưởng cung cấp các báo cáo thường xuyên cho đến khi tất cả các nạn nhân được hạch toán đầy đủ.
Vụ bắt cóc diễn ra trong bối cảnh cuộc tranh cử chính trị gay gắt về chính sách trợ giá nhiên liệu. Cựu Phó Tổng thống Atiku Abubakar, ứng cử viên tổng thống của Liên minh Dân chủ Châu Phi (ADC) cho năm 2027, đã thề sẽ khôi phục trợ giá nhiên liệu nếu đắc cử. Vào ngày 26 tháng 8, Sáng kiến Chính sách và Truyền thông Độc lập (IMPI) đã cảnh báo rằng sự đảo ngược chính sách này có thể gây nguy hiểm cho hơn 50 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) dự kiến, lập luận rằng "sự thay đổi chính sách này sẽ xua đuổi vốn quốc tế và đóng băng các Quan hệ Đối tác Công-Tư hiện đại." IMPI lưu ý rằng trợ giá nhiên liệu đã tiêu tốn của chính phủ hơn 20 nghìn tỷ Naira từ năm 2006 đến năm 2022. Bộ trưởng Điều phối Kinh tế Taiwo Oyedele trước đó đã tuyên bố chính phủ đã tiết kiệm được 15 nghìn tỷ Naira từ việc bỏ trợ giá trong giai đoạn từ tháng 6 năm 2023 đến tháng 12 năm 2025, với chính quyền các bang và địa phương chia sẻ 10,5 nghìn tỷ Naira trong số đó. Tinubu gần đây đã ký Sắc lệnh Ưu đãi cho các Dự án Dầu khí Nước sâu Năm 2026, thay thế các cuộc đàm phán từng dự án bằng các quy tắc tiêu chuẩn để mở khóa tới 50 tỷ USD đầu tư vào lĩnh vực dầu khí, bắt đầu với dự án Bonga South-West trị giá 10 tỷ USD.
Tại Tanzania, Phó Tổng thống Emmanuel Nchimbi tuyên bố từ chức vào ngày 25 tháng 8, có hiệu lực từ ngày 4 tháng 9, nói rằng ông đã "bị thuyết phục không còn nghi ngờ gì nữa" rằng Tổng thống Samia Suluhu Hassan muốn một cấp phó khác. Việc từ chức diễn ra chưa đầy một tuần sau khi chính quyền đình chỉ giấy phép xuất bản của tờ báo MwanaHALISI trong sáu tháng vì các bài báo cáo buộc Nchimbi đang chống lại áp lực từ chức. Bà Hassan đã giành chiến thắng vang dội trong cuộc bầu cử năm 2025 với 98% phiếu bầu, mặc dù các quan sát viên quốc tế đã chỉ trích quy trình này. Tanzania xếp thứ 117 trong số 180 quốc gia về chỉ số tự do báo chí của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới.
Tại Ethiopia, Liên đoàn Bóng đá đã chính thức nộp hồ sơ đăng cai AFCON 2028 vào ngày 25 tháng 8 — đây là lần đấu thầu đầu tiên kể từ khi quốc gia này đăng cai lần cuối vào năm 1976. Ethiopia đối mặt với những thách thức an ninh từ các cuộc nổi dậy đang diễn ra ở Amhara và Oromia, và lo ngại về xung đột tái bùng phát ở Tigray. Cùng ngày, lễ hội Mawlid đã bị hủy bỏ ở Tigray do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái gần đây, theo France 24.
Bốn: Quá trình xây dựng cơ sở hạ tầng số tăng tốc
Ngày 26 tháng 8, Giám đốc điều hành Tập đoàn MTN Ralph Mupita tiết lộ kế hoạch phát triển các trung tâm dữ liệu hỗ trợ trí tuệ nhân tạo (AI) với công suất ban đầu 150MW trên khắp Nigeria và Nam Phi thông qua một liên doanh với một nhà đầu tư được hậu thuẫn bởi Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) nhưng không tiết lộ danh tính. MTN sẽ là một nhà đầu tư thiểu số; đối tác UAE sẽ cung cấp phần lớn vốn và chuyên môn kỹ thuật. Thị trường AI của châu Phi được dự báo sẽ tăng từ 4,5 tỷ USD năm 2025 lên 16,5 tỷ USD vào năm 2030. IMF ước tính châu Phi cận Sahara chỉ có khoảng 160 cơ sở trung tâm dữ liệu — chiếm khoảng 5,5% số lượng lắp đặt toàn cầu. Thị trường trung tâm dữ liệu của châu Phi được dự báo cần từ 10-20 tỷ USD vốn đầu tư mới. MTN Nigeria đã khai trương trung tâm dữ liệu Tier III lớn nhất Tây Phi, Trung tâm Dữ liệu Sifiso Dabengwa (9MW), vào tháng 7 năm 2026.
Ngày 25 tháng 8, Hội đồng Địa chỉ Quốc gia Nigeria, do Phó Tổng thống Shettima làm chủ tịch, đã phê chuẩn một khuôn khổ cho hệ thống địa chỉ số quốc gia. Ủy ban Quản lý Danh tính Quốc gia (NIMC) sẽ xử lý xác minh danh tính, Ủy ban Doanh nghiệp (CAC) sẽ hỗ trợ xác minh địa chỉ doanh nghiệp, và Bưu điện Nigeria (NIPOST) sẽ quản lý việc quản trị mã bưu chính. Một hệ thống mã bưu chính số có chữ-số được hỗ trợ bởi Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS) — gán một mã duy nhất cho mỗi tòa nhà — dự kiến ra mắt vào tháng 10 năm 2026, theo Bộ trưởng Bosun Tijani.
BBC đưa tin vào ngày 26 tháng 8 rằng 39 người đã bị bắt tại Nam Phi trong một chiến dịch xuyên quốc gia nhắm vào các mạng lưới tội phạm mạng Tây Phi liên quan đến các vụ lừa đảo tình cảm và gian lận đầu tư.